Ruilverkaveling

Nieuw Bergen Maasdal- Luchtfoto Waterschap Limburg

De ruilverkaveling in Bergen in 1968 maakte deel uit van de grootschalige herinrichting van het Nederlandse platteland in de twintigste eeuw. Het doel was om de landbouw efficiënter en modernerte maken. Voor de ruilverkaveling bestond het gebied uit veel kleine, verspreid liggende landbouwpercelen. Sommige boeren bezaten zoveel losse stukjes grond dat ze onderweg bijna een toeristische route door de gemeente aflegden. Voor veel boeren betekende dit dat zij dagelijks heen en weer moesten rijden tussen kleine stukken grond die soms ver uit elkaar lagen. Dat kostte tijd, arbeid en maakte het gebruik van moderne landbouwmachines lastig. Een tractor was immers bedoeld om te werken, niet om marathonritten te maken. In de jaren zestig werd daarom een ruilverkavelingsproject voor Bergen voorbereid. De landbouwgrond werd opnieuw verdeeld, zodat boeren grotere en beter bereikbare kavels kregen. Daarnaast werden wegen verbeterd en waterlopen aangepast om de afwatering te verbeteren. Hierdoor konden boeren efficiënter werken en steeg de landbouwproductie. De koeien merkten erwaarschijnlijk weinig van, maar voor de boeren maakte het een wereld van verschil. Economisch gezien bracht de ruilverkaveling voordelen met zich mee. Boeren konden hun bedrijven moderniseren, machines beter gebruiken en hogere opbrengsten behalen. De bereikbaarheid van landbouwgrond verbeterde en de waterhuishouding werd efficiënter geregeld. De boeren die hun bedrijf wilden voortzetten, kregen de mogelijkheid gronden aan te kopen, veelal dichter bij huis.  Grond aankopen werd gefinancierd door de ‘Boerenleenbank’. De naam zegt het al, de meeste klanten waren namelijk ‘boer’.

Na de ruilverkaveling veranderde het leven van veel boerengezinnen ingrijpend. Voor jonge boeren bood de modernisering kansen om hun bedrijf uit te breiden en efficiënter te werken. Oudere boeren hadden soms meer moeite met de veranderingen. Zij waren gehecht aan de grond en het landschapzoals zij dat hun hele leven hadden gekend. 
Door mechanisatie en schaalvergroting konden veel kleine bedrijven niet meer zelfstandig voortbestaan. Daarom zochten steeds meer inwoners werk in de industrie, bouw en transport, ondermeer in Venlo, Venray en Boxmeer. Toevallig zocht Rank Xerox in die periode personeel. Het bedrijf haalde in Bergen en Aijen werknemers op met een bus. Voor sommige voormalige boeren betekende dat een opmerkelijke carrièreswitch: van melkbussen naar kopieermachines. De verdiensten waren niet slecht en bovendien had men ieder weekend vrij, iets wat een koe helaas niet altijd begrijpt. Voor veel gezinnen betekende dit meer financiële zekerheid, vaste werktijden en betere kansen voorhun kinderen. Tegelijkertijd was het stoppen met boeren vaak emotioneel moeilijk, omdat veel familiebedrijven al generaties bestonden. Daardoor veranderde ook het dorpsleven. Waar vroeger bijna iedereen van de landbouw leefde, gingen steeds meer mensen buiten het dorp werken. Toch bleef de verbondenheid met het agrarische verleden groot.

De ruilverkaveling werd door veel boeren zowel positief als moeilijk ervaren. Enerzijds maakten grotere kavels, betere wegen en moderne machines het werk gemakkelijker.  Anderzijds verdwenen vertrouwde perceelsgrenzen, heggen en delen van het karakteristieke Maasheggenlandschap. Niet iedereen was blij dat eeuwenoude houtwallen moesten wijken voor een kaarsrechte kavel. Tegenwoordig wordt met gemengde gevoelens op de ruilverkaveling teruggekeken. De landbouwprofiteerde van de modernisering, maar tegelijkertijd ging een deel van het historische landschapverloren. De huidige projecten voor herstel van de Maasheggen laten zien dat men probeert economische ontwikkeling en behoud van cultureel erfgoed met elkaar te verbinden. Daarmee krijgt het landschap als het ware een tweede kans.

Wordt vervolgd met persoonlijke ervaringen en herinneringen uit die tijd.